Teleoloji
sözcüğü Yunanca ‘telos’ ve ‘logos’ sözcüklerinin bileşiminden
meydana gelmiştir. Sözlük anlamı ‘amaçbilim’ olarak ifade edilebilir.
Aslında ‘telos’, bir olayın ya da eylemin sonucu, başka bir olayı
tetikleyecek olan etki alanıdır. Felsefede kullanımı antik Yunan
dönemine kadar gider. Plato, Timeus adlı yapıtında evrenin bir
anlamı olması gerektiğinden diyaloglar yoluyla söz eder ve konuşmaların
sonunda tek bir yaratıcının varlığı sonucuna varır. Plato’nun
vardığı sonucun doğu dinlerinden ne kadar etkilenmiş olabileceği
üzerinde çok bilgi sahibi olamasak bile Plato’nun, Akademi’yi
kurmadan önceki yaşamı, bize bu konuda ip uçları vermektedir.
Plato’nun öğrencisi olan Aristo ise, ‘Bu nedir?’, ‘Neden yapılmıştır?’,
‘Nasıl meydana gelmiştir?’ sorularına en son olarak ‘Ne için vardır?’
sorusunu ekleyerek aslında teleolojinin kendisinden yüzyıllar
sonra gelecek olan Hıristiyanlık dininde önemli bir yer almasını
sağlamıştır. Basit bir örnekle izah etmeye çalışırsak: Bu bir
fincandır, porselenden yapılmıştır, karmaşık bir takım yöntemler
eşliğinde konunun uzmanları tarafından fabrikada üretilmiştir
ve son olarak da içine sıcak ya da soğuk bir sıvı konulması için
yapılmıştır. Bu sonuncusu, yani fincanın varlık nedeninin içine
bir şeyler konacak olmasının, aynı zamanda fincanın şeklini de
etkilediği için, ayrı bir önemi vardır. Teleolojinin bir bilgi
kaynağı olarak ka